De democratische rechtsstaat is volop in het nieuws. In december 2020 constateerde de commissie-Van Dam dat ‘de grondbeginselen van de rechtsstaat’ waren geschonden, waarop het kabinet-Rutte op 15 januari 2021 aftrad. Direct daarna werd de discussie geopend over de vraag waar het mis was gegaan in de toeslagenaffaire, welke instanties en personen fouten hadden gemaakt en hoe de rechtsstaat hersteld kan worden.

Ook het CDJA en het CDA dragen bij aan de analyse en de zoektocht naar een oplossing voor de kernproblemen van de rechtsstaat. Zo kan gedacht worden aan het boek ‘Een nieuw sociaal contract’ van Pieter Omtzigt en de rol die het CDA als volkspartij inneemt door de discussie over de democratische rechtsstaat tussen de leden te bevorderen. Een mooi voorbeeld was het ‘Zij-aan-Zij’ rapport.

In het ‘Zij-aan-Zij’ rapport, ‘toekomstperspectief voor Nederland in 2030’, staat dat ‘de rechtsstaat in christendemocratisch perspectief nooit alleen een formaliteit is. Zij is een waardengemeenschap waar gerechtigheid heersen moet. Dat wil zeggen dat de formele principes wortelen in een verhaal, in overtuigingen en tradities’.

Rechtsstatelijk verhaal

Het ‘Zij-aan-Zij’ rapport is hiermee een beginpunt om op zoek te gaan naar een rechtsstatelijk verhaal dat kan helpen om de rechtsstaat te verankeren. De noodzaak van een rechtsstatelijke verhaal sluit aan bij het inzicht dat de democratische rechtsstaat alleen kan bestaan bij de aanwezigheid van een democratisch ethos onder de bevolking. Dit ethos en verhaal moeten in hoge mate geïnternaliseerd zijn bij de burgers van een democratische rechtsstaat.

Om de discussie over de democratische rechtsstaat te bevorderen, stelt het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA in samenwerking met het CDJA een bundel op waarin auteurs reflecteren op de werking en de toekomst van de democratische rechtsstaat. In deze bundel wordt een verkenning uitgevoerd van het rechtsstatelijke ethos dat aan de basis kan staan voor het rechtsstatelijke verhaal.

Inhoud bundel

Het eerste deel van de bundel zal gaan over de verankering van de rechtsstaat in een rechtsstatelijk verhaal. Dit gebeurt door een aantal verschillende filosofische invalshoeken, waaronder het natuurrecht en het personalisme, in dialoog te brengen met de democratische rechtsstaat. Ook zal in dit gedeelte aandacht besteed worden aan de noodzaak van rechtsstatelijke deugden en de noodzaak van vorming en onderwijs voor de rechtsstaat.

In het bijzonder zal de bundel ingaan op de christendemocratische bijdrage voor de rechtsstaat. De bundel zal namelijk vanuit het rechtsstatelijk ethos een toepassing proberen te maken op de politieke filosofie van de christendemocratie. Welke plek heeft de rechtsstaat in de christendemocratie? En wat is de unieke bijdrage voor de rechtsstaat van de christendemocratie? Ten slotte kijken we naar de toekomst van de rechtsstaat en snijden we een aantal belangrijke thema’s aan, zoals privacy, populisme en de betekenis van mensenrechten voor de rechtsstaat.

De bundel kent dus een opbouw vanuit een brede, filosofische benadering, via de politieke filosofie van de christendemocratie naar concrete thema’s voor de rechtsstaat.

De bundel heet ‘geloof in de democratische rechtsstaat’. Enerzijds slaat deze titel op het geloof in de democratie en de rechtsstaat zelf. Anderzijds slaat het op het religieuze en zedelijke fundament dat democratie en rechtsstaat veronderstellen. We hopen dat deze bundel een aanzet kan vormen voor discussie over de toekomst van de democratische rechtsstaat en de christendemocratische traditie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *