De Federalist Papers – Bakermat van het moderne constitutionalisme

Recensie

Als u een willekeurige Amerikaan vraagt naar het belangrijkste document van de Verenigde Staten noemt hij als eerste de Grondwet. Op nummer twee plaatst hij de Federalist Papers. Wat zijn de Federalist Papers precies? Dit is een commentaar van 85 artikelen op de Constitutie van de Verenigde Staten. Deze bundeling verscheen in 1788 als een reeks brieven onder het pseudoniem Publius, geschreven door James Madison en Alexander Hamilton. De 85 artikelen kunnen opgedeeld worden in twee delen. Deel 1 (art. 1-46) behandelt het probleem van de mens die geneigd is tot het kwade en daarom een sterke staat nodig heeft om hem te corrigeren en eventueel te bestraffen. Deel 2 (art. 47-85) gaat over het probleem van de almachtige staat die de neiging heeft om tiranniek te worden.

‘If men were angels no government would be necessary’ (FB, 51). Als mensen engelen waren zou een sterke staat niet nodig zijn, want dan zou iedereen zichzelf kunnen regeren. De praktijk laat echter zien dat mensen geen engelen zijn, integendeel. Dit betekent dat er een sterke staat noodzakelijk is om anarchie te voorkomen. Dit roept een tweede probleem in het leven aangezien een sterke staat de neiging heeft om tiranniek te worden. De opstellers van de Federalist Papers hebben hun klassiekers (Plato, Wetten, Aristoteles, Politica, Cicero, Over de Wetten, Aquino, Over de Wet, Hobbes, Leviathan, Tocqueville, De Democratie in Amerika) gelezen en gaan uitgebreid in op dit klassieke probleem. Er zijn twee oplossingen voor dit probleem. Ten eerste is er de oplossing die voorgesteld wordt in de klassieke traditie. Plato, Aristoteles, Cicero en Aquino stellen (1) een systeem van machtsevenwicht voor (2) waarin de leiders tot innerlijk goede mensen moeten worden opgeleid. Dit kan door hen een morele opvoeding te geven waarin het algemeen belang boven hun eigen begeerten en ego komt te staan.

Moderne denkers over de staat (Machiavelli, Hobbes etc.) stellen dat een morele opvoeding onmogelijk is aangezien absoluut Goed en Kwaad niet zouden bestaan. De omslag naar dit moderne denken vindt plaats in 1513 wanneer de Florentijnse staatsgeleerde Machiavelli in zijn beroemde boek Il Principe openlijk verdedigt dat absoluut Goed en Kwaad niet bestaan en dat een handeling louter beoordeeld moet worden op basis van het effect. Voortaan is Goed dus wat een gunstig effect sorteert. Voor ons, moderne mensen, klinkt dit heel vertrouwd en wij kennen deze stijl van politiek onder de naam pragmatisme of realpolitik. In 1513 was het openlijk ontkennen van absoluut Goed en Kwaad en het funderen van een staatstheorie hierop een noviteit.


Door macht te verdelen over verschillende instituties die elkaar controleren wordt machtsmisbruik voorkomen

Hoe kunnen gezagsdragers in een samenleving zonder absoluut Goed en Kwaad op het rechte pad blijven? De opstellers van de Federalist Papers nemen het idee van machtsevenwicht uit de traditie over en stellen een systeem van checks and balances voor. Door macht te verdelen over verschillende instituties die elkaar controleren wordt machtsmisbruik voorkomen. Hiermee is dus één kant van de oplossing overgenomen en kan een innerlijk ondeugdzaam mens dat onverhoopt de macht krijgt in bedwang worden gehouden doordat hij gecontroleerd wordt door externe instituties (zoals de rechterlijke macht, Senaat, Congres etc.).

In de bundel De Federalist Papers schrijven 13 auteurs onder regie van Andreas Kinneging, Paul de Hert en Gerard Versluis over de achtergrond, totstandkoming en inhoud van de Federalist Papers. De bundel kent een logische opbouw waarin eerst drie hoofdstukken worden gewijd aan de totstandkoming van dit document. Hoe is de Amerikaanse constitutie eigenlijk tot stand gekomen? Ligt de soevereiniteit bij de afzonderlijke staten of het volk als geheel? Vervolgens worden de verschillende instituties die machtsevenwicht moeten bewerkstelligen tegen het licht gehouden. Wat is het nut van de Senaat? En welke relevantie heeft dat voor de positie van de Senaat vandaag de dag? Daarna wordt ingegaan op het idee van staatsmanschap. Wat is staatsmanschap precies en waarom is dit belangrijk in tijden van crisis en gevaar? Dan volgt een casestudy over Corsica, waar kort voor de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog reeds werd geëxperimenteerd werd met republikeins zelfbestuur zonder standenonderscheid. Op welke manier heeft dit precedent invloed gehad op de Federalist Papers? Tot slot wordt de receptie van de Federalist Papers in de Verenigde Staten en Duitsland behandeld. De bundel wordt afgesloten met een algemeen overzicht waarin de Federalist Papers in de bredere staatsrechttraditie wordt geplaatst.

De bundel heeft een heldere opbouw, een goed notenapparaat en een uitgebreide bibliografie. Voor alle CDJA’ers en in het bijzonder juristen, politicologen, bestuurskundigen en historici is het de moeite waard om de bundel aan te schaffen. Het is het eerste ooit gepubliceerde boek over de Federalist Papers in het Nederlands taalgebied en is voor een begrip van de staatsleer en constitutionele theorie onmisbaar.